Dünyada ikinci bir kriz dalgası, dip dalgası geliyor. Neden? ABD’deki bütün iktisadi veriler, ikinci bir dip dalgasının geldiğini gösteriyor.
Birincisi, ABD’nin 787 milyar dolarlık paketi, yeterli desteği sağlayamadı. İkincisi; ABD, krizi dünyaya fatura etmek için 1 trilyon 362 milyar dolar bastı. Bu, dolara olan güveni sarstı. Ve dolar, Euro karşısında çok ciddi şekilde devalüe oldu. Üçüncüsü, ABD’de işsizlik rakamları. Sadece geçen ay, 467 bin kişi yeni işsiz kaldı. İşsizlik, ABD tarihinin 1929′dan bu yana, en büyük rakamına ulaştı. Daha da büyüyor.
ABD, bu krizin bütün maliyetini, 3. dünya ülkeleri ile ABD dışındaki kapitalist ülkelerin üzerine yıkmayı hedefliyor. Beni böyle düşündüren, ABD’de son 5 ay içinde tam 52 bankanın kapanmasıdır.
ABD’deki insanlar panik içinde. 29 krizini yaşadıkları için insanlar tasarrufa yöneldi. Artık tüketmiyor. İnsanlar, bugün Newyork’ta kazak yamıyor. Burada tehlikeli bir şey var. Eğer ABD bu yolda yürümeye devam ederse, devletin gelirlerini ciddi bir şekilde zafiyete uğratacağı için dolara olan güveni sarsılır. Doların değer kaybı hızlanır. İkincisi, dünyanın tek rezerv parası olan dolar da ABD’nin bu imkânı ortadan kalkar.
Küresel kriz hem firmaların hem de tüketicilerin fiyat duyarlılığının artmasına neden oldu, bu durum ise Çin’in ihraç rakiplerine üstünlük sağlamasını ve piyasadaki paylarını ele geçirmesini beraberinde getirdi. Ekonomistler bu üstünlüğün kriz dönemiyle sınırlı kalmayacağını ve kalıcı olacağı görüşünde.
New York Times’da çıkan habere göre; Çin’in ihracatı bu yıl Almanya’yı da geçti. Bu sayede Çin dünyanın en büyük ihracatçısı haline geldi. Bu haliyle Çin küçülen pastadan krizle birlikte daha çok pay alan ülke durumunda. Bu durum ABD ve Avrupa ülkeleri tarafından endişe ile izleniyor. Ekonomik kriz en çok da krizin çıkış ülkesi olan ABD’nin ithalat yapısını Çin lehine değiştirdi. Çin’in ABD ithalatındaki payı 2008 de %15 iken bu yıl %19’a yükseldi. Bu durumda pazar kaybeden ise Kanada oldu. Dış ticaretin hızlı bir daralma yaşadığı son bir yılda ihracat Almanya’da %34, Japonya’da % 37, Rusya’da %45 daralırken Çin’in ihracatı göreli olarak daha az (%22) etkilenmiş durumda.
Krizle birlikte daha ucuz mallara yönelen tüketiciler, Çin mallarına yöneliyorlar. Dahası Çin mallarını da daha düşük fiyattan almak üzere basta ABD olmak üzere Çin’e büyük baskı yapıyorlar. Çin ise bu talebi karşılamak için elinden geleni yapıyor, imalat sanayi üreticileri daha çok göçmen isçilerin çalıştığı üretim sahalarında ücretleri aşağı çekmek suretiyle yakıcı bir fiyat rekabeti yapabiliyorlar. Örneğin Avrupa’ya ve ABD’ye ihracat yapan bir Changrun Firması yöneticisi normalde düzinelik paketlerde adedi 7$ olan kot pantolonu bugün 2.85$’den sattıklarını soyluyor. İşçi ücretlerini rekor seviyelerde aşağı çekerek rekabet eden Çin; Japonya, İtalya, Kanada, Meksika ve Orta Amerika ile rekabet ettiği sektörlerde krizin getirdiği tüketim kalıbı değişikliği ile birlikte üstünlük sağlamış görünüyor. Piyasaların kendi işleyişine müdahale edilmemesi gerektiğine inanan ve emek piyasasında katılık yaratacak müdahalelerin karşısında olan liberal iktisatçılar ise bu kez bu kadar esnekliği fazla buluyorlar.
Peki, 2. dip dalgası Türkiye’yi nasıl etkileyecek?
Bankalar kâr ediyor açıklamalarına ben inanmıyorum. Bizi yanıltan şey, kayıt dışı sisteme giren çok miktardaki sıcak para. Hesaplara göre, 13 milyar dolar var. Bu para Türkiye’de bir finans krizi olmasının önünü kesti. Bankaları, işte gelen bu sıcak para kurtardı. Bankaların bilânçoları makyajlı gibi duruyor.
Sanayi yüzde 20, finans piyasası yüzde 30 küçülecek, borsa yarıya inecek ancak bankalar kâr edecek? Bu nasıl iş? Bir de üstelik bankaları kâr ettiren şey, devlete sattıkları kâğıt. Onun da faizleri de düştü. Nasıl kâr ediyorlar, açıklansın lütfen.
Türkiye, dünyada oluşacak 2. kriz dalgasından büyük yara alacaktır. Çünkü Türkiye’nin en büyük partneri Avrupa’dır. Ürettiği malın yüzde 50’sini Avrupa’ya satıyor. Avrupa da ürettiği malın yüzde 58′ini ABD’ye satıyor. ABD’li almazsa, Avrupa ayakta duramaz. Dolayısıyla bu krizin ilk büyük dalgası, Avrupa’yı vuracaktır. İkinci dalgası da Avrupa yüzünden, bizi vuracaktır.
Bu ikinci dalga sonrası; aşağı doğru bir zik zak dalga olacak. Ayrıca dibe vurduktan sonra, bir L harfi gibi, Türkiye 5–6 sene kendisini çok küçük büyümelerle ve uzunca yıllar toparlanamadan götürecek. Tekrar V harfi gibi bir çıkışı kimse beklemesin. Bu dünyada da olmayacak. O çok net gözüküyor. Bunu görmek için, iktisatçı olmaya da gerek yok. Ama Türk milleti, rakamlarla manipüle ediliyor. Örneğin biz yüzde 13,8 küçüldük diyorlar. Bu yanıltıcı. Çünkü dünyada büyüme rakamları, dolara endekslidir. Dolarla hesaplanır. Neden böyle yaptılar? Geçen senenin ilk üç ayında dolar 1,2 TL idi. dolar şimdi 1.50 TL. Dolar bazında baktığınızda Türkiye yüzde 29 küçülmüştür. Bunlar, rakamlarla çarpıtılıyor.
Dünyadaki bütün ekonomik çalkantılar, siyasi yapılardaki çalkantıyı beraberinde getirir. Bu çok evrensel bir kuraldır. Türkiye bu kadar ağır bir ikinci büyük kriz dalgasına yakalanırsa, inşallah söylediklerim çıkmaz, o zaman iktidar ciddi yara alır.
Bu şu demektir: Eğer AKP 2011 seçimine kadar beklerse, bunun siyasi sonucu yüzde 20 oy bile alamaz.
Ama Mart’ta seçim yaparsa, birinci olmada favoridir. Bu krizi gördüğünde, en hızlı bir şekilde seçime giderek yüzde 35 oy alıp, yine iktidarını korumaya çalışacaktır. Artı Sayın Erdoğan’ın Cumhurbaşkanlığı konusunda kararlı olduğu bana göre açıktır.
Cumhurbaşkanı olabilmesi de, parlamentoda çoğunluğu elde tutmasından geçiyor. Yüzde 35′i yakalayacağı bir zemin ancak şimdilerde mümkün. Bu nedenle; krizi daha da artıracak bir şey yapabilir. Tıpkı 2007′de yaptığı gibi tarımı pompalayarak ve seçim yatırımlarını artırarak, önümüzdeki Şubat-Mart’ta seçimi yapabilir. Tabi bu onun tercihi.
